Ekskavatör Kova Tırnağı ve Pim Değişimi: Ne Zaman, Nasıl Yapılır?

Kova tırnağı ne zaman değiştirilmeli?

Tırnağın ne kadar aşındığına bakarken iki ayrı kaybı düşünün: kazı verimi ve adaptör güvenliği.

Kazı verimi düştüğünde

Yeni bir tırnağın ucu sivri ya da kısa bir bıçak gibidir. Aşındıkça ucu yuvarlaklaşır ve tırnak bir küreğe dönüşür. Kova zemine girmekte zorlanıyorsa, makine kazıda kalkmaya başlıyorsa ya da aynı işi yapmak için motoru daha çok zorluyorsanız tırnaklar artık verimli değildir. Körelmiş tırnak hem yakıt tüketimini hem de bom, arm ve pimlerdeki yükü artırır.

Adaptör tehlikedeyken

Tırnak boyu kısaldıkça adaptörün burnu tırnağın içinde daha çok yük taşımaya başlar. Tırnağın içinden delinmesi ya da tırnağın kırılıp düşmesi durumunda adaptör doğrudan toprağa ve taşa çalışır. Adaptörün burnu aşınırsa yeni tırnak artık sıkı oturmaz, sallanır ve pimi kırar. Bu noktadan sonra adaptörü kesip yenisini kaynatmak gerekir.

Hangi tırnak tipi hangi iş için?

Tırnak üreticileri farklı zeminler için farklı formlar sunar. İsimler markaya göre değişse de mantık benzerdir:

• Standart tırnak: Toprak ve karışık zeminde genel kazı için dengeli bir seçenek.

• Delici (penetrasyon) tırnak: İnce ve sivri yapılıdır; sıkışmış zemin ve sert topraktan kolay girer ama aşınma malzemesi daha azdır.

• Kaya tırnağı: Daha kalın ve ağır gövdelidir; darbeye ve aşındırıcı malzemeye dayanıklıdır, ama yumuşak zeminde daha zor girer.

• Çift uçlu (kaplan dişi) tırnak: Sert ve donmuş zeminde, kanal ve hendek dibinde nokta yükü artırarak girer.

• Geniş (yassı) tırnak: Gevşek malzemede düzgün taban ve temiz kesim için kullanılır.

Tırnak seçimi doğrudan kova seçimine de bağlıdır. Ataşman ve kova çeşitlerini ekskavatör ataşmanları rehberi yazımızda anlattık.

Kova tırnağı nasıl değiştirilir?

Aşağıdaki adımlar yandan veya dikey pimli klasik sistemler için genel bir sıralamadır. Çekiçsiz kilit sistemlerinde üreticinin tarif ettiği aparat ve yöntem kullanılır.

1. Makineyi düz zemine alın. Kovayı, tırnaklar yatay duracak şekilde yere indirin ve tırnakların altına sağlam tahta takozlar koyun; kova yere oturmuş olur, pimlere de rahat ulaşırsınız.

2. Motoru durdurun, kumanda kilidini kapatın, anahtarı alın.

3. Tırnak ile adaptör arasındaki toprağı ve taşı temizleyin. Pim deliğinin çevresini açın.

4. Pimi, uygun çapta bir pim çakma aparatı (zımba) ve çekiçle, kilit elemanının izin verdiği yönden dışarı çıkarın.

5. Eski tırnağı adaptörden çıkarın. Sıkışmışsa adaptörü kesici ya da sivri bir aletle zorlamayın; tırnağın kenarına vurarak oynatın.

6. Adaptörün burnunu temizleyin ve aşınma, çatlak var mı bakın.

7. Yeni kilit elemanını yerine yerleştirin, yeni tırnağı adaptöre geçirin.

8. Pimi takın ve kilit elemanının pimi tam kavradığını kontrol edin. Pimin ucu tırnak yüzeyinin dışına taşmamalıdır.

9. Diğer tırnaklar için aynı işlemi tekrarlayın, sonra kovayı hafifçe kazıya sokup tırnakların yerine oturduğunu gözle kontrol edin.

Eski kilit lastiğini ve pimi tekrar kullanmak cazip gelebilir ama ömrünü tamamlamış bir kilit elemanı, yeni tırnağın kazı sırasında düşmesinin en sık nedenidir. Yeni tırnakla birlikte yeni pim ve kilit takmak en güvenli yoldur.

Kova pimi ve burç: büyük pimlerde aşınma

Tırnak pimleri dışında bir de kovayı arma ve bağlantı koluna bağlayan büyük pimler vardır. Bu pimler burç denen kovanların içinde döner. Gres zamanında basılmazsa, pimin içine toprak girerse ya da kova uzun süre darbeli işte çalışırsa pim ve burç aşınır, aradaki boşluk büyür.

Boşluğun belirtileri

• Kova yön değiştirirken "tak" diye bir vuruntu sesi gelir.

• Kova boşta havada dururken elle ya da hafif bir hareketle sallanır.

• Kazıda kova ucunda tutarsızlık, düz taban almada zorluk olur.

• Gres basıldığında pim çevresinden gres yerine kirli, demir tozlu bir karışım çıkar.

• Pim kulaklarında ve kova kulaklarında parlak aşınma izleri görülür.

Ne yapılır?

Küçük boşluklar, bazı makinelerde kova kulağı ile arm arasına konulan şimlerle (pullarla) alınabilir. Pim ve burç aşınmışsa her ikisi birlikte değiştirilir; yalnızca birini değiştirmek kısa süre sonra aynı boşluğu geri getirir. Burç yuvası ovalleşmişse sorun daha büyüktür: yuva kaynakla doldurulup yerinde işlenir ki bu atölye işidir.

Büyük kova pimini değiştirmek tırnak değişiminden çok daha risklidir. Pim çıktığı anda kova veya bağlantı kolu yük altında kayabilir. Bu iş, parçalar uygun şekilde desteklendikten sonra, kaldırma ekipmanı ile ve tercihen deneyimli bir servis tarafından yapılmalıdır.

Pim ve burç ömrünü uzatmanın en kolay yolu düzenli greslemedir. Kovayı sürekli silindir sonuna dayayarak çalışmamak, kovayla vuruş yapmamak ve kovayı kaldıraç gibi kullanmamak da aşınmayı azaltır. İkinci el makine alırken kova bölgesindeki boşluğa nasıl bakılacağını ikinci el iş makinesi alırken dikkat edilecekler yazımızda bulabilirsiniz.

Kazıda tırnak düşerse ne yapmalı?

Tırnağın kazı sırasında düştüğünü çoğu zaman kabinden fark etmek zordur. Kova boşaltılırken ağza bakmayı alışkanlık hâline getirin. Eksik bir tırnak gördüğünüzde:

1. Çalışmayı durdurun ve tırnağın hangi bölgede düşmüş olabileceğini düşünün; son boşaltılan yığına ya da kazı tabanına bakın.

2. Tırnak bir kırıcıya, konkasöre veya elek tesisine giden malzemenin içine karıştıysa durumu hemen ilgili kişilere bildirin. Büyük bir çelik parça bu makinelerde ciddi hasar yaratabilir.

3. Yerine yedek tırnak takmadan kazıya devam etmeyin. Çıplak kalan adaptör kısa sürede aşınır.

4. Düşen tırnağın pimine ve kilidine ne olduğuna bakın. Pim kırılmışsa kilit elemanı yorulmuş ya da adaptör aşınmış olabilir; aynı sorun diğer tırnaklarda da başlamış olabilir.

Aynı adaptörden art arda tırnak düşüyorsa sorun tırnakta değil, adaptörün burnunda veya pim yuvasındadır. Bu durumda adaptörü atölyede ölçtürmek gerekir.

Tırnak ömrünü uzatan kullanım alışkanlıkları

• Kovayı zemine açılı sokun, tırnakların kazı yönünde çalışmasını sağlayın; kovayı yanlamasına sürüklemeyin.

• Kovayla taş kırmaya ya da çakmaya çalışmayın, bu iş için kırıcı kullanın.

• Tesviye işinde kovayı zemine bastırarak uzun mesafe sürtmek tırnağın altını hızla aşındırır.

• Her vardiya başında tırnakları ve pim kilitlerini gözle kontrol edin; kaybolan bir tırnağı gün sonunda değil, kaybolduğu anda fark etmek adaptörü kurtarır.

• Yedek birkaç tırnak, pim ve kilit elemanını makinede bulundurun.

Kovanıza uygun tırnak sistemini bulamıyorsanız ya da değişimde takıldığınız bir nokta varsa forumda sor, deneyimli operatörlerden yardım alın.