İş Makinelerinde Periyodik Kontrol: Süreler, Yetkili Kişiler ve 2025 Değişiklikleri
İş Ekipmanları Yönetmeliğine göre ekskavatör, dozer, vinç ve forklift gibi makinelerin periyodik kontrol süreleri, kimin kontrol yapabileceği, rapor kuralları ve 23/12/2025 değişiklikleri.
ugur · 29 Ekim 2026 · 5 dk okumaİş makinelerinde periyodik kontrol, makinenin güvenli çalışmaya uygun olup olmadığının yetkili bir kişi tarafından belirli aralıklarla muayene ve test edilmesidir. Bu yükümlülük, 25/4/2013 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğine dayanır. Yönetmelik en son 23/12/2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle güncellendi. Bu yazıda operatörlerin ve makine sahiplerinin bilmesi gereken süreleri, yetkili kişileri ve rapor kurallarını özetliyoruz.
İş makinelerinde periyodik kontrol nedir, bakımdan farkı ne?
Yönetmelik periyodik kontrolü, iş ekipmanlarının yönetmelikte öngörülen aralıklarla ve belirtilen yöntemlere uygun olarak yetkili kişilerce yapılan muayene ve test faaliyetleri olarak tanımlar. Bakım, makinenin çalışır halde tutulması için yapılan işlerdir; periyodik kontrol ise makinenin güvenlik açısından bağımsız bir gözle değerlendirilmesidir. İkisi birbirinin yerine geçmez. Yönetmeliğe göre işveren, ekipmanın kullanım süresi boyunca hem bakımını hem de periyodik kontrollerini yaptırmakla yükümlüdür.
Hangi makineler periyodik kontrole tabi?
Yönetmeliğin 7. maddesine göre EK-III'teki tablolarda yer alan ekipmanlar periyodik kontrole tabidir. Operatörleri ilgilendiren iki tablo öne çıkar.
Tablo-6: İş makineleri
Bu tabloda şu makineler sayılır ve her biri için ilgili TS EN 474 serisi standardı ya da kendi standardı esas alınır:
Çekici dozerler,
Yükleyiciler,
Kazıcı yükleyiciler (beko loder),
Hidrolik kazıcılar (ekskavatör),
Damperli kamyonlar,
Skreyperler ve greyderler,
Boru döşeyiciler ve trençerler,
Toprak ve çöp sıkıştırıcılar,
Sondaj makineleri,
Beton pompaları.
Bu makinelerin tamamı için periyodik kontrol dönemi, standartlarda süre belirtilmemişse en fazla 1 yıldır.
Tablo-2: Kaldırma ve iletme ekipmanları
Krenler (köprülü, portal, mobil, yükleyici, kule, döner kollu ve benzeri),
Endüstriyel araçlar (forklift, transpalet, değişken erişimli araç ve benzeri),
Yükseltilebilen seyyar iş platformları (sepetli platformlar),
İnşaat asansörleri ve benzeri ekipmanlar.
Bunlar için de azami süre, standartlarda başka süre öngörülmemişse 1 yıldır.
Yıllık kontrol dışında ne zaman kontrol gerekir?
Madde 7, takvimden bağımsız olarak şu durumlarda da yetkili kişi tarafından kontrol yapılmasını ister:
Güvenliği kurulum ve montaja bağlı ekipmanlarda kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce,
Önemli bakım ve onarım faaliyetlerinden sonra,
Seyyar olmayan ekipmanlarda her yer değişikliğinde,
Kule kren ve benzeri ekipmanlarda ilk kurulumdan sonra ve yükseltme ya da değişiklik sonrasında,
Çalışma şeklinde değişiklik, kaza, doğal olay veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra.
Örneğin devrilme kazası geçirmiş ya da aylarca parkta beklemiş bir makine, yıllık kontrol tarihi gelmemiş olsa bile yeniden kontrol edilmelidir.
Periyodik kontrolü kim yapabilir?
Yönetmeliğe göre periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi, ekipmanın teknik özelliklerine uygun branştan, Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek teknikerdir. Bu kişiler EKİPNET üzerinden kayıt yaptırır ve Bakanlıkça kendilerine kayıt numarası verilir. Bildirimde gerçeğe aykırı bilgi verdiği anlaşılanların kaydı on yıl askıya alınır.
Bazı ekipmanlarda ise kontrolü yalnızca ekipman muayene kuruluşlarında çalışan yetkili kişiler yapabilir. Ek 2. madde bu listeye kule krenleri, asılı erişim donanımlarını ve yürüyen merdivenleri sayar; 23/12/2025 değişikliğiyle sütunlu çalışma platformları, kablolu taşıma tesisatları ve bazı diğer ekipmanlar eklendi. Geçici 6. maddeye göre bu yeni eklenen ekipmanlar için kural 1/1/2027'ye kadar uygulanmaz ve yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 kapsamında akredite edilmiş muayene kuruluşları, ekipman muayene kuruluşu kabul edilir.
Rapor ve sözleşme kuralları
EKİPNET numarası: Periyodik kontrol raporunda kontrolü yapan kişinin EKİPNET kayıt numarası bulunmalıdır. Raporda bu numarayı görmüyorsanız raporun geçerliliğini sorgulayın.
İmza ve saklama: Sonuçlar ıslak imzalı olarak kayda alınır ve istendiğinde gösterilmek üzere saklanır. 5070 sayılı Kanuna uygun güvenli elektronik imzayla imzalanmış elektronik kayıtlar da geçerlidir.
Rapor makineyle birlikte: Kurulum ve montaj şartı olmayan seyyar ekipmanlar işletme dışında kullanıldığında son periyodik kontrol raporu ekipmanla birlikte bulundurulur. Kiralık bir ekskavatörle şantiyeye geldiyseniz raporun bir örneği makinede olmalıdır.
Sözleşme: İşveren ile kontrolü yapacak kişi arasında, kontrol hizmeti gerçekleştirilmeden en geç 1 gün önce İSG-KATİP sistemindeki örneğe uygun bir sözleşme düzenlenir ve karşılıklı olarak onaylanır.
Ön hazırlık: İşveren, kontrol için gereken hazırlığı yapar; yetkili kişi isterse ekipmanın yetkili servisinin kontrole nezaret etmesini sağlar.
Operatörün günlük kontrolü
EK-III, periyodik kontrolün yanında operatöre de görev verir: iş ekipmanları her çalışmaya başlamadan önce operatörleri tarafından kontrol edilir. Kullanım sırasında makine çatlak, gevşemiş bağlantı, deformasyon, aşınma ve korozyon gibi belirtiler yönünden gözle incelenir ve fonksiyonları denenir. Bu kontrolü kayıt altına almak, hem sizin hem işverenin işini kolaylaştırır.
Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği de şantiyelerde kullanılan tüm iş ekipmanlarının periyodik kontrol, test ve deneylerinin İş Ekipmanları Yönetmeliğine uygun yapılmasını şart koşar.
Pratik kontrol listesi
Makinenizin hangi tabloda yer aldığını öğrenin.
Son periyodik kontrol raporunun tarihini ve EKİPNET numarasını kontrol edin.
Kaza, büyük onarım veya uzun bekleme sonrasında yeni kontrol isteyin.
Makine işletme dışında çalışıyorsa raporun bir örneğini makinede bulundurun.
Her vardiya başında günlük kontrolü yapın ve not alın.
Sık sorulan sorular
Ekskavatörün periyodik kontrolü kaç yılda bir yapılır?
Hidrolik kazıcılar Tablo-6'da yer alır ve standartta başka süre belirtilmemişse en fazla 1 yılda bir kontrol edilir.
Periyodik kontrolü makinenin servisi yapabilir mi?
Yönetmeliğe göre kontrolü EKİPNET'e kayıtlı yetkili kişiler yapar ve iş ekipmanının bakımını yapan kişiler, bakımını yaptıkları ekipmanın periyodik kontrolünü gerçekleştiremez. Yani bakımı yapan servis, aynı makinenin periyodik kontrolünü yapamaz.
Kiralık makinede sorumluluk kimde?
Yönetmeliğin 5. maddesine göre ekipmanın geçici kullanılması veya kiralanması işverenin genel yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Sözleşmede tarafların sorumluluklarını açıkça yazın.
Rapor kâğıt olarak mı saklanmalı?
Islak imzalı kayıt esastır; güvenli elektronik imzayla imzalanıp elektronik ortamda saklanan kayıtlar da geçerlidir.
Sonuç
İş makinelerinde periyodik kontrol çoğu makine için en fazla yılda bir yapılır, ama kurulum, büyük onarım, kaza ve uzun bekleme sonrasında takvim beklenmez. Raporda EKİPNET numarası olmalı ve rapor işletme dışındaki makinenin yanında bulunmalıdır. Yönetmelik son olarak 23/12/2025'te değiştiği için yeni kural ve geçiş tarihlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının duyurularından takip edin.
