Ekskavatör Joystick Hareketleri: ISO ve SAE Kumanda Düzeni Farkı

ISO ve SAE düzeni karşılaştırma tablosu

Tablodaki yönler operatör koltuğunda öne bakarak oturduğunuz konuma göredir.

Kısaca hatırlamak için: ISO'da sağ el "bom ve kova", sol el "arm ve dönüş"; SAE'de sağ el "arm ve kova", sol el "bom ve dönüş". İki düzende de kolu ileri itmek, kumanda ettiği kolu operatörden uzaklaştırır ya da indirir; geri çekmek yaklaştırır ya da kaldırır.

Türkiye'de hangisi yaygın?

Ekskavatörler genellikle fabrikadan ISO düzeniyle gelir ve sahadaki operatörlerin çoğu da bu düzende yetişir. Beko loderlerde ise durum makineden makineye değişebilir; bazı modellerde düzen seçilebilir. Bu yüzden "hangisi daha iyi" sorusunun cevabı yoktur. Daha iyi olan, sizin el alışkanlığınıza uyan ve makinede açıkça işaretlenmiş olan düzendir.

Önemli olan, ekipte çalışan herkesin makinenin o anki düzenini bilmesidir. Vardiya değişiminde başka bir operatör düzeni değiştirdiyse ve bunu söylemediyse, ilk hareket kontrolsüz olabilir.

Makinenin hangi düzende olduğunu nasıl anlarsınız?

Kabine bindiğinizde kolları denemeden önce şu sırayı izleyin:

1. Kabin içindeki kumanda etiketine bakın. Çoğu makinede kolların yanında veya sağ camda, her kolun hangi hareketi yaptığını gösteren bir şema vardır.

2. Kumanda düzeni değiştirilebilen makinelerde seçici valfin ya da ekrandaki ayarın konumunu kontrol edin. Seçicinin yeri modele göre değişir; kılavuzda gösterilir.

3. Çevrede kimse olmadığından emin olun, ön donanımı yere yakın tutun ve düşük devirde bomu çok az kaldırarak deneyin.

4. Sonra armı, ardından kovayı, en son dönüşü küçük hareketlerle deneyin.

Bu dört adım bir dakikanızı alır, ama yanlış yöne giden bir bomun kamyona, binaya veya bir çalışana çarpmasını önler.

Yeni bir düzene nasıl alışılır?

Bir düzende yıllarca çalışmış biri için diğerine geçmek, araba sürerken vites kolunun yerinin değişmesi gibidir. Eller refleksle eski hareketi yapar. Alışma süresi kişiden kişiye değişir, ama şu yöntem işe yarar:

1. İlk saatleri boş alanda, yükle değil boş kovayla geçirin. Yumuşak bir toprak yığınında yavaş kazıp aynı noktaya boşaltın.

2. Tek tek hareketlerle başlayın: önce yalnızca bom, sonra yalnızca arm. Her hareketi yaparken içinizden adını söyleyin.

3. İki hareketi birleştirmeye ancak tekli hareketler oturduktan sonra geçin. Kazıdaki temel birleşik hareket, armı içeri çekerken kovayı kapatmak ve bomu ayarlamaktır.

4. Dönüşü en sona bırakın. Dönüş her iki düzende de aynı olduğu için zorluk çıkarmaz, ama dönerken yanlış kola dokunmak bomu beklenmedik şekilde oynatabilir.

5. Yorulduğunuzda eski refleks geri gelir. Uzun vardiyanın son saatlerinde ve acele işlerde daha dikkatli olun.

Birleşik hareketler: hız buradan gelir

İyi bir operatörü acemiden ayıran şey, iki kolu aynı anda ve yumuşak kullanabilmesidir. Bir kazı döngüsü kabaca şöyle ilerler:

• Kazı: Arm içeri çekilirken kova kapanır, bom ise kovanın zemine çok gömülmesini ya da havada kalmasını önleyecek kadar ayarlanır.

• Kaldırma ve dönüş: Kova dolunca kapalı tutulur, bom kalkarken gövde boşaltma noktasına döner.

• Boşaltma: Arm biraz açılırken kova açılır, malzeme kontrollü dökülür.

• Geri dönüş: Gövde kazı noktasına dönerken bom iner ve arm açılarak bir sonraki kazıya hazırlanır.

ISO düzeninde bu döngüde iki elin birlikte çalışma biçimi SAE'dekinden farklıdır, çünkü bom ve arm el değiştirir. Bu yüzden düzen değiştiren operatörler tekli hareketlere kısa sürede alışır ama akıcı birleşik harekete dönmeleri daha uzun sürer. Sabırlı olun.

Joystick kullanırken sık yapılan hatalar

• Kolu sonuna kadar itip bırakmak: Ani hareketler makineyi sarsar, pim-burçları ve hidroliği yorar. Kolları yumuşak açıp yumuşak kapatın.

• Silindiri sona dayayıp beklemek: Silindir strok sonundayken kolu tutmaya devam etmek, sistemi emniyet basıncında çalıştırır, yağı ısıtır ve boşa yakıt harcatır.

• Güvenlik kilit kolunu kullanmamak: Kabinden inerken, telefonla konuşurken ya da biri makineye yaklaştığında kilit kolunu kaldırmak alışkanlık olmalıdır. Kabine binip inerken kola ya da kola takılan kıyafete çarpmak, kilit açıksa makineyi hareket ettirir.

• Dönüşü freni zorlayarak durdurmak: Gövdeyi ters yöne kol vererek sert durdurmak yerine kolu erken bırakıp makinenin yavaşlamasına izin verin.

• Eldivenle hassas iş yapmaya çalışmak: Kalın ve kaygan eldiven hassas kontrolü zorlaştırır; ince, kavrayışı iyi bir iş eldiveni tercih edin.

Makine seçimi aşamasındaysanız kumanda düzeninin seçilebilir olup olmadığını da sorun; diğer kriterler için ekskavatör seçerken dikkat edilecekler yazımıza bakabilirsiniz. Belge sürecini merak ediyorsanız ekskavatör operatörü MYK belgesi zorunluluğu yazısını okuyun.

Hangi düzeni öğrenmeli?

Mesleğe yeni başlıyorsanız eğitim aldığınız kurumun makinesi hangi düzendeyse onunla başlayın, ama diğer düzeni de bilin. İş değiştirdiğinizde ya da kiralık makineye bindiğinizde karşınıza hangisinin çıkacağını bilemezsiniz. Kumanda düzeni değiştirilebilen makinelerde alıştığınız düzene geçmek mümkündür; değiştirilemiyorsa yukarıdaki alışma yöntemini uygulayın. İş görüşmesinde "hangi düzende çalışıyorsunuz, diğerinde de çalışabilir misiniz?" sorusuna net cevap verebilmek de sizi bir adım öne taşır.

ISO ve SAE arasında geçiş yaparken yaşadığınız bir deneyimi paylaşmak ya da makinenizdeki seçiciyi bulamıyorsanız yardım almak için forumda sor.