İş Makinesi Çeşitleri ve İsimleri: Hangi Makine Ne İş Yapar?

Kazı makineleri: ekskavatör ve beko loder

Ekskavatör

Sahadaki en yaygın makinedir. Üst yapısı alt şasinin üzerinde tam tur dönebilir, uzun bir bom ve arm (kol) ile kovayı sürer. Temel çukuru, hendek, şev düzeltme, kanal temizliği, yükleme ve ataşmanla kırma işlerinde kullanılır. Halk arasında "paletli kepçe" denmesi de bundandır.

Ekskavatör kendi içinde de ayrılır:

• Paletli ekskavatör: Yumuşak ve engebeli zeminde sağlamdır, şantiyeler arası taşınması için genellikle lowbed gerekir.

• Lastikli ekskavatör: Şehir içinde ve asfalt üstünde makine kendi yürüyerek iş değiştirebilir; çalışırken ayak veya bıçakla sabitlenir.

• Mini ekskavatör: Dar bahçe, bodrum, altyapı ve peyzaj işlerinde; küçük römorkla taşınabilir.

• Uzun erişimli ve yıkım ekskavatörü: Uzun bom ile derin kanal, dere ıslahı veya yüksek binaların yıkımı gibi özel işlerde.

Paletli mi lastikli mi kararını detaylı anlattığımız paletli mi lastikli ekskavatör mü yazısına da göz atabilirsiniz.

Beko loder (kazıcı yükleyici)

Önünde yükleyici kova, arkasında kazıcı kolu olan lastikli makinedir. Resmî adı kazıcı yükleyicidir. Belediye işlerinde, altyapıda, köy yollarında, küçük inşaatlarda "her işe koşan" makine olarak bilinir. Yolda kendi gidebilmesi en büyük avantajıdır. Kazı gücü ve erişimi aynı sınıftaki bir ekskavatöre göre daha sınırlıdır, ama tek makineyle hem kazıp hem dolgu yapabilmek küçük işlerde çok şey kazandırır.

Yükleme ve taşıma makineleri

Lastikli yükleyici (loder)

Önde büyük bir kovası olan, belden kırma şasili, lastikli makinedir. Sahada "loder", "yükleyici", bazı yörelerde "kepçe" diye anılır. Asıl işi gevşek malzemeyi (kum, mıcır, toprak, kömür) alıp kamyona yüklemek veya kısa mesafede taşımaktır. Ocaklarda, beton santrallerinde, malzeme stok sahalarında ve kışın kar küreme işlerinde sıkça görülür. Kazı makinesi değildir; sert zemini kazmak için değil, yığılmış malzemeyi almak için tasarlanmıştır.

Paletli yükleyici ve kompakt yükleyiciler

Paletli yükleyici, yükleyici kovasının paletli şasiye takılmış halidir; yumuşak zeminde ve yıkım enkazında tercih edilir. Kompakt yükleyiciler (sahada "mini yükleyici" ya da tekerleklerini kaydırarak döndüğü için "kaydırmalı yükleyici" denir) dar alanda, depo içinde, peyzajda ve çok çeşitli ataşmanla kullanılır.

Damperli kaya kamyonu

Büyük kazı ve maden sahalarında malzemeyi şantiye içinde taşır. İki tipi vardır: belden kırma (eklemli) kaya kamyonu bozuk ve çamurlu arazide, rijit şasili kaya kamyonu ise daha düzgün maden yollarında yüksek tonajla çalışır. Kullanmak için ilgili belge ve ehliyet şartlarını işe başlamadan netleştirmek gerekir.

Toprak ve yol işleri makineleri

Dozer

Önündeki geniş bıçakla toprağı iten, genellikle paletli, çok güçlü bir makinedir. Arazi açma, dolgu serme, toprak itme ve arka taraftaki riperle sert zemini sökme işlerinde kullanılır. Yol, baraj ve maden işlerinin ilk aşamasında ön plandadır.

Greyder

Altında, iki aks arasına yerleştirilmiş uzun bir bıçak olan, ince tesviye makinesidir. Yol yapımında malzemeyi istenen kot ve eğimde düzeltmek, toprak yolların bakımı, şev ve hendek profillemesi ve kar temizliği gibi işlerde kullanılır. Dozer kaba işi yapar, greyder ince ayarı. İyi greyder operatörü sahada her zaman aranır, çünkü bu makinede ustalık yıllar ister.

Silindir (kompaktör)

Serilen toprağı, stabilizeyi veya asfaltı sıkıştırır. Toprak işlerinde tek tamburlu ve keçi ayaklı silindirler, asfaltta çift tamburlu (tandem) ve lastik tekerlekli silindirler görülür. Sıkıştırmanın kalitesi yolun ömrünü doğrudan belirler.

Asfalt finişer

Kamyondan aldığı sıcak asfaltı belirlenen kalınlık ve genişlikte seren makinedir. Arkasında silindirler çalışır. Finişer ekibinde operatörün yanında tabla (ütü) ayarını yapan ekip arkadaşları da bulunur.

Kaldırma makineleri

Kaldırma makinelerinde en önemli konu yük tablosudur. Bir makinenin kaç ton kaldırdığı tek bir sayı değildir; kolun uzunluğuna, açısına ve yükün ağırlık merkezine göre değişir. Bu makinelerde çalışacaksanız ilgili belgeyi almak şarttır. Forklift için forklift operatör belgesi nasıl alınır yazımız yol gösterir.

Yüksekte çalışma platformları

Sahada hepsine birden "manlift" dendiğini duyarsınız. Makaslı platform dikey yükselir, geniş tablası vardır ve iç mekân bakım işlerinde yaygındır. Eklemli ve teleskopik sepetli platformlar ise engellerin üzerinden aşarak yana ve yukarıya erişir. Bu makineler yük değil insan taşıdığı için emniyet kemeri, rüzgâr ve zemin kontrolü diğer makinelerden daha da kritiktir.

Özel amaçlı makineler

Bazı makineler tek bir işe adanmıştır ve kendi uzmanlarını ister:

• Kazık makinesi: Fore kazık ve ankraj işlerinde delgi yapar, zemin güçlendirmede kullanılır.

• Delici (drill): Taş ocaklarında ve tünellerde patlatma deliği açar.

• Beton pompası: Kamyon üstündeki bomla betonu döküm noktasına ulaştırır.

• Asfalt freze: Eski asfaltı kazıyarak söker, yol yenilemelerinin ilk adımıdır.

• Tünel makineleri: Kendine özgü, uzun eğitim isteyen ayrı bir dünyadır.

Bu makinelerde operatör sayısı az olduğu için deneyimli kişiler aranır; ama bu işlere girmek genellikle bir ekipte yardımcı olarak başlamayı gerektirir.

Hangi işte hangi makine çağrılır?

Sahada en sık karşılaşılan işler ve akla ilk gelen makineler:

• Bina temeli kazısı: Ekskavatör kazar, kamyon taşır; dar parselde mini ekskavatör veya beko loder.

• Altyapı hendeği (su, doğalgaz, kanalizasyon): Ekskavatör veya beko loder; dolgu ve sıkıştırmada küçük silindir.

• Yeni yol yapımı: Dozer arazi açar, greyder tesviye eder, silindir sıkıştırır, finişer asfaltı serer.

• Ocak ve stok sahası: Lastikli yükleyici yükler, kaya kamyonu taşır, delici delik açar.

• Depo ve fabrika: Forklift, istif makinesi, transpalet.

• Çok katlı inşaat: Kule vinç ana yük, telehandler ve mobil vinç yardımcı kaldırma.

Makineleri daha yakından nerede tanıyabilirsiniz?

Bir makinenin adını öğrenmek ilk adım; ağırlık sınıfları, motor gücü, kazı derinliği ve kaldırma kapasitesi gibi bilgileri karşılaştırmak ise ikinci adımdır. Sitemizdeki makine kataloğu türlere ve markalara göre düzenlenmiştir; ilanda gördüğünüz bir modelin hangi sınıfta olduğunu oradan bakarak anlayabilirsiniz. İkinci el makine bakıyorsanız 2. el pazar bölümündeki ilanlarda da aynı tür ayrımı kullanılır.

Belge tarafında ise hangi makine için hangi yolun izlendiğini iş makinesi operatör belgesi nasıl alınır yazımızda anlattık.

Sık karıştırılan isimler

Sahada aynı makineye farklı adlar verilmesi normaldir, ama ilan verirken veya iş ararken doğru adı kullanmak yanlış anlaşılmayı önler:

• "Kepçe": Bölgeye göre lastikli yükleyiciyi, beko loderi ya da ekskavatörü anlatabilir. İlanda mutlaka makinenin türünü açık yazın.

• "Loder": Genellikle lastikli yükleyici. "Beko loder" ise ayrı makinedir.

• "Paletli": Çoğu zaman paletli ekskavatör kastedilir, ama paletli dozer veya paletli yükleyici de olabilir.

• "Manlift": Bütün yüksekte çalışma platformları için kullanılan genel bir ad.

• "Silindir": Kompaktörün sahadaki adı; tambur tipine göre çeşitlenir.

Aklınıza takılan bir makine adı ya da hangi makineye yönelmeniz gerektiği konusunda tereddüdünüz varsa forumda sor, sahadaki meslektaşlarınız deneyimlerini paylaşsın.